Siergiej Kowalow, w środku, Rafał Dutkiewicz prezydent Wrocławia (z lewej), prof. Adolf Juzwenko (z prawej).

Kowaliow został nagrodzony za "konsekwentne działania na rzecz wartości europejskich, obrony praw człowieka i obalania systemów totalitarnych XX wieku." Prezydent Wrocławia Rafał Dutkiewicz wręczając nagrodę podkreślił, że "profesor był i jest wielkim przyjacielem Polaków, niezwykle zaangażowanym w ujawnianie prawdy o Katyniu". Dutkiewicz przypomniał, że po premierze filmu "Katyń" Andrzeja Wajdy Kowaliow powiedział: "Polacy wybaczcie nam, to nie tylko komuniści są winni. My też jesteśmy winni gdyż stanowimy większość. My, Rosjanie także wtedy stanowiliśmy większość. I pozwoliliśmy, by działo się tutaj to, co się działo. Wybaczcie nam". "Panie Profesorze, dziękujemy za te słowa" - dodał prezydent Wrocławia. Dyplom wręczył laureatowi prof. Adolf Juzwenko, dyr. Zakładu im Ossolińskich i zarazem przewodniczący kapituły nagrody.

Podczas uroczystości odtworzone zostało nagranie wypowiedzi Władysława Bartoszewskiego, również członka kapituły nagrody, który nie mógł przybyć osobiście. Prof. Bartoszewski nazwał Kowaliowa "jednym z tych ludzi, którzy przywracają nadzieję i wiarę w możliwą, dobrą przyszłość stosunków pomiędzy Polakami i Rosjanami".

„Swoim życiem, w najbardziej niesprzyjających warunkach zaświadczali oni, że wartości moralne, wiara w godność człowieka, przywiązanie do własnej ojczyzny i do wartości oraz ideałów ludzkości żyjącej w pokoju, nie są ze sobą sprzeczne. Pięknie, że Kowaliow doczekał tego momentu, kiedy wolna i suwerenna Polska może wolnych i suwerennych Rosjan, demokratów i ludzi obdarzonych takim zmysłem moralnym jak on, nagradzać nagrodą tego rodzaju - powiedział Bartoszewski. Przypomniał również, że z redagowanym przez Kowaliowa samizdatem „Kronika Bieżących Wydarzeń” Polacy mogli zapoznać się dzięki Radiu Wolna Europa.

Kowaliow w swoim wystąpieniu mówił o sytuacji w Rosji, gdzie w jego opinii władza wciąż nie jest wybierana przez społeczeństwo, tylko jest wyznaczana. "To jest nieszczęście nie tylko dla Rosji, to także nieszczęście dla was, bo to jest problem globalny", podkreślił Kowaliow. "Musimy się przeciwstawić wykrzywionej prawdzie. Szczególnie przyjemnie jest tak zawołać tu, w Polsce, która dokonała cudu bezkrwawej rewolucji” - powiedział Kowaliow.

Siergiej Adamowicz Kowaliow (1930), biofizyk, działacz polityczny i społeczny, to jeden z pierwszych rosyjskich opozycjonistów i obrońców praw człowieka. Już w latach 50. wystąpił otwarcie przeciw obowiązującej oficjalnie teorii „nowej biologii” Łysenki; w 1969 r. współtworzył pierwszą w Rosji sowieckiej organizację obrony praw człowieka - Grupę Inicjatywną dla Obrony Praw Człowieka w ZSRR. W 1972 r. znalazł się w kręgu wydawców „Kroniki Bieżących Wydarzeń” niezależnego periodyku zainicjowanego w 1968 r. przez Natalię Gorbaniewską. ”Kronika”, która rejestrowała przypadki łamania praw ludzkich w Rosji odegrała znaczącą rolę w konsolidowaniu opozycji i upublicznianiu masowego łamania prawa przez władze komunistyczne. Była też wzorem dla demokratycznej opozycji w innych krajach. W 1974 r. Kowaliow skazany został pod zarzutem "propagandy i agitacji antysowieckiej" na 7 lat obozu pracy i 3 lata zesłania.

W okresie pierestrojki Gorbaczowa Kowaliow wznawia aktywną działalność na rzecz praw człowieka, jest m.in. współorganizatorem stowarzyszenia „Memoriał” zajmującego się dokumentowaniem i rehabilitacją ofiar represji politycznych w ZSRR oraz działaczem Moskiewskiej Grupy Helsińskiej. Po rozpadzie ZSRR zaangażował się w działalność polityczną – wszedł do bloku Demokratyczna Rosja, był deputowanym do Dumy (1990-2003), doradcą prezydenta Borysa Jelcyna ds. praw człowieka, przewodniczącym Komitetu Praw Człowieka Rady Najwyższej RFSRR, członkiem delegacji rosyjskiej w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy, autorem rozdziałów Konstytucji Rosji pt. "Prawa i Wolności Człowieka i Obywatela", współautorem ustawy o rehabilitacji ofiar represji politycznych. Następnie znów przeszedł do opozycji. Na początku 1996 r. w sprzeciwie wobec interwencji rosyjskiej w Czeczenii, zrezygnował z funkcji doradcy Jelcyna. Był krytykiem autorytarnych tendencji w administracjach Jelcyna i Władimira Putina. Trzykrotnie był kandydatem do Pokojowej Nagrody Nobla.

Laureatami nagrody im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego w poprzednich latach byli: Tadeusz Mazowiecki (2004), George Bush (2005), Stanisław Szuszkiewicz (2006), kardynał Jean-Marie Lustiger (2007). Nagroda w postaci dyplomu honorowego, czeku w wysokości 10 000 euro oraz statuetki autorstwa prof. Jacka Dworskiego, wręczana jest 4 czerwca w rocznicę czerwcowych wyborów 1989 r.

Fundacja Kolegium Europy Wschodniej powołana została w 2001 r. z inicjatywy Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Kolegium jako placówka badawcza i dydaktyczna stawia sobie m.in. za cel: „zbliżenie między narodami Polski, Rosji, Ukrainy, Białorusi, Litwy i innych krajów dawnego ZSRR; działanie na rzecz rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i myślenia o państwie jako 'dobru wspólnym' upowszechnianie idei samorządności i samorządu w krajach Europy Środkowej i Wschodniej oraz krajach dawnego ZSRR”.