Logowanie






Nie pamiętam hasła!
Home
Od Wolnej Europy do Wolnej Polski
08.09.2014.

Na Uniwersytecie Gdańskim odbyło się w dniach 5-6 września 2014 r.  międzynarodowe sympozjum naukowe zatytułowane "Od Wolnej Europy do Wolnej Polski. Komitet Wolnej Europy w czasie zimnej wojny".

Głównymi organizatorami byli Wydział Historyczny Uniwersytetu Gdańskiego, Europejskie Centrum Solidarności i Instytut Pamięci Narodowej a ich partnerami kilka zachodnich instytucji badawczych - Woodrow Wilson Center (Waszyngton), Roosevelt Study Center (Leiden, Holandia), Hoover Institution Archives (Stanford, USA), Open Society Archives (Budapeszt), Helena History Press (Saint Helena, USA). Komitet organizacyjny stanowili: przewodniczący A. Ross Johnson (Woodrow Wilson Center i Hoover Institution) oraz Katalin Kádár Lynn (Eötvös Loránd University, Węgry), Anna Mazurkiewicz (Uniwersytet Gdański) i Giles Scott Smith (Leiden University).

Na sympozjum zaproszono kilkudziesięciu badaczy okresu zimnej wojny i archiwistów z 11 krajów, w tym Stanów Zjednoczonych, W. Brytanii, Francji, Holandii a nawet Chin. Obrady prowadzone w języku angielskim miały charakter seminarium czy warsztatu naukowego okraszonego jedynie drugiego dnia wystąpieniami dwóch gości specjalnych - prezydenta Estonii Toomasa Hendrika Ilvesa i ambasadora USA w Polsce Stephena D. Mulla.

Jednym słowem było to spotkanie naukowe mające na celu prezentację badań, wymianę informacji i zidentyfikowanie źródeł do dalszych badań w tym zakresie. Fakt, że sympozjum odbyło się w Polsce, jest tym bardziej cenne, że wiedza o Komitecie Wolnej Europy, a tym samym o Radiu Wolna Europa, a szerzej o instrumentach zimnej wojny jest wciąż, jak się zdaje, niewielka. W każdym razie poza wąskim gronem specjalistów.

Niewiele chyba osób wie, że Komitet Wolnej Europy był nie tylko założycielem i zwierzchnią instytucją Radia Wolna Europa, ale też inicjował, finansował i zarządzał innymi jeszcze przedsięwzięciami, które brały udział w zmaganiach zimnej wojny na polu walki idei. Należały do nich m.in.:
wydawnictwo Free Europe Press, które przygotowywało ulotki wysyłane w tzw. akcjach balonowych a później wydawało lub finansowało zakup książek przerzucanych do Europy Wschodniej,
Kolegium Wolnej Europy (Free European University in Exile) w Strasburgu, umożliwiające wyższe studia młodym emigrantom,
Centrum Badań Środkowo-Europejskich (Mid-European Studies Center) w Nowym Jorku, zatrudniające naukowców emigracyjnych,
Zgromadzenie Narodów Ujarzmionych (Assembly of Captive European Nations),
Krucjata Wolności (Crusade for Freedom), która prowadziła kampanię informacyjną o RWE i o sytuacji narodów za żelazną kurtyną.
Poza tym Komitet wspierał organizacje emigracyjnych grup narodowych, fundował stypendia emigracyjnym twórcom i naukowcom, organizował międzynarodowe konferencje, itp. O tych wszystkich polach działania Komitetu Wolnej Europy mówiono na sympozjum.

Komitet Wolnej Europy (Free Europe Committee, pierwotna nazwa National Committee for a Free Europe) powstał w połowie 1949 r. Za "ojca chrzestnego" Komitetu uchodzi George F. Kennan, tuż po II wojnie doradca w ambasadzie USA w Moskwie a później wysoki urzędnik Departamentu Stanu. Kennan, który szybko zrozumiał cele i taktykę polityki sowieckiej przedstawił Narodowej Radzie Bezpieczeństwa USA dokument wskazujący na konieczność podjęcia "wojny politycznej" przeciwstawiającej się ofensywie propagandowej ZSRR i innych państw bloku komunistycznego. Propozycja została zaakceptowana. Jedną z pierwszych inicjatyw w tym zakresie było powołanie Komitetu Wolnej Europy, ale jako niezależnej publicznej organizacji.

Wśród organizatorów Komitetu znalazły się prominentne osobistości znające historię i problemy Europy, w tym m.in. były ambasador USA w Dani i Szwajcarii Joseph C. Grew, Arthur Bliss Lane, w latach 1945-47 ambasador USA w Polsce, inni dyplomaci jak DeWitt Clinton Poole i Frederic R. Dolbeare, wojskowi jak gen. Lucius Clay i gen. Dwight Eisenhower czy dawni członkowie wywiadu działający w czasie wojny w Europie, jak Allen W. Dulles i Frank Wisner.

W grudniu 1949 r. Komitet powołał Radio Wolna Europa jako podległą sobie korporację. Pierwotnie zamierzano włączyć do zarządzania Radiem emigracyjne rady narodowe istniejące lub powoływane w Stanach Zjednoczonych. Dość szybko okazało się jednak, że rady te są tak wewnętrznie skłócone, że efektywne działanie i współpraca z Komitetem nie są możliwe. Amerykanie sami wzięli więc w swoje ręce organizowanie i kierowanie rozgłośniami powołanymi w RWE. Komitet przez wiele lat, do końca swego istnienia (do 1971 r.), hojnie wspierał jednak finansowo organizacje emigracyjne w USA.

Tak w wielkim skrócie wyglądały początki Komitetu Wolnej Europy i temu poświęcone były dwa pierwsze panele sympozjum:

"Uchodźcy polityczni a amerykańska polityka zagraniczna w pierwszych latach zimnej wojny" (moderator prof. Jakub Tyszkiewicz, Uniwersytet Wrocławski), fot., oraz
"Początki Komitetu Wolnej Europy i uruchomienie Radia Wolna Europa" (moderator dr A. Ross Johnson, b. dyrektor RWE, autor książki "Radio Wolna Europa, Radio Swoboda. Lata CIA i późniejsze" o początkach RWE).

Powiększ fot.

Następne panele dotyczyły pozaradiowej działalności Komitetu:

"Programy wsparcia dla uchodźców politycznych prowadzone przez KWE" (moderator Katalin Kádár Lynn z Eötvös Loránd University, Węgry),
"Od ulotek po książki: programy dystrybucji słowa drukowanego prowadzone przez KWE" (moderacja dr Władysław Bułhak, IPN),
"Krucjata wolności: znaczenie w Ameryce i za żelazną kurtyną " (moderacja Giles Scott Smith, Leiden University, Holandia).

Sympozjum zakończyły robocze wartsztaty badawcze, na których uczestnicy wymieniali się informacjami i komentarzami na temat archiwów i innych zbiorów zawierających (lub mogących zawierać) źródła do badań nad problematyką sympozjum.

Częścią panelu poświęconego dystrybucji książek były wystąpienia świadków historii, którzy uczestniczyli w długim łańcuchu przerzucania z USA i zachodniej Europy na Wschód najrozmaitszych publikacji, nie wiedząc zresztą wówczas, że jest to finansowane przez Komitet Wolnej Europy. Co ciekawe, z relacji tych wynikało, że w znacznej większości nie były to publikacje stricte "wywrotowe" czy nawet propagandowe, lecz literatura piękna i wydawnictwa naukowe, które były niedostępne lub zakazane za żelazną kurtyną.

Szegółowy program sympozjum tutajImage

Jak wspomniano okrasą i urozmaiceniem dwudniowych prac sympozjum byli dwaj goście specjalni. Pierwszym był ambasador USA w Polsce Stephen D. Mull. W swoim ciepłym, bezpośrednim wystąpieniu zatytułowanym "Prawo do informacji:  wspieranie wolnych mediów w Europie Środkowo-Wschodniej" ambasador zawarł osobiste wątki opowiadając o swoich doświadczeniach w kontaktach z polską opozycją w latach 80. gdy był jeszcze niższej rangi pracownikiem ambasady w Warszawie. Podkreślił też wolę dyplomacji amerykańskiej dalszego wspierania wolnych mediów w Europie Środkowo-Wschodniej, choć już w innej nowoczesnej i otwartej formie.

Drugim gościem sympozjum był prezydent Estonii Toomas Hendrik Ilves (fot.), były dyrektor Estońskiej Rozgłośni RWE (1983-94). W swoim erudycyjnym (z wykształcenia jest psychologiem, wykładał na uczelniach amerykańskich) i zarazem twardym wystąpieniu wskazywał na niezmienne zagrożenia w regionie Europy Środkowo-Wschodniej i podkreślał konieczność europejskiej solidarności w obronie państw ofiar agresji. Dość ewidentne były nawiązania do sytuacji w naszym regionie powstałej w związku z agresją na Ukrainę. Na pytanie, które padło z sali, jakie konkretne widziałby rozwiązanie kryzysu rozłożył bezradnie ręce.

Powiększ fot.

Podkreślić jeszcze trzeba wyjątkowo sprawną organizację i niezwykle miłą atmosferę sympozjum. To niewątpliwie zasługa organizatorów, ale chyba i uczestników.

Inne relacje z obrad sympozjum można znaleźć na stronach
Polskiego Radia link Instytutu Pamięci Narodowej link Wilson Center link

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »
Komentarze

You must javascript enabled to use this form

Musisz się zalogować by móc dodać komentarz.
Komentarze wyrażają jedynie opinie ich autorów a nie redakcji.

Sonda

Padł postulat aby Radio Wolna Europa trafiło do podręczników historii. Jaka jest Twoja opinia?
© 2017 wolnaeuropa.org
Zawartość strony: Andrzej Borzym redakcja@wolnaeuropa.org
Administracja: Tomasz Komorek administracja@wolnaeuropa.org

Ta strona nie jest w żaden sposób związana z RFE/RL, Inc., które nie ponosi
odpowiedzialności za jej zawartość.