W ramach obchodów 30 rocznicy Sierpnia '80 odbyła się 1.10.2010 w Domu Literatury w Warszawie konferencja "Radio Wolna Europa i Solidarność". Inicjatorem i organizatorem było Stowarzyszenie Wolnego Słowa, Sekcja RWE. Wśród panelistów byli legendarni działacze "Solidarności", historycy, dawni pracownicy RWE. Celem tej okolicznościowej konferencji było przede wszystkim zebranie dalszych relacji i ocen na temat roli RWE w rozpowszechnianiu idei "Solidarności" w Polsce i poza jej granicami.

Posłanie do organizatorów i uczestników konferencji przesłał prezydent RP Bronisław Komorowski. W posłaniu prezydent napisał m.in.:
"To bardzo cenny zamysł, aby w 30 rocznicę podpisania porozumień sierpniowych i powstania Solidarności przypomnieć jak ogromne znaczenie miał wówczas głos mediów wolnego świata, a w sposób szczególny - zaangażowanie i wysiłek polskich dziennikarzy Radia Wolna Europa. To właśnie dzięki nim informacje o strajkach na Wybrzeżu i w innych regionach naszego kraju oraz o żądaniach wysuwanych przez protestujących mogły przedostać się do świadomości Polaków oraz do opinii publicznej za granicą."(...)

"Radio Wolna Europa stało się wówczas nie tylko niezastąpionym dostarczycielem informacji, nie tylko komentatorem o niepodważalnej wiarygodności, ale także czymś więcej - współtwórcą wydarzeń, współuczestnikiem historycznego procesu", napisał prezydent.

Pełny tekst listu prezydenta czytaj

Konferencję otworzył prezes honorowy Stowarzyszenia Wolnego Słowa Mirosław Chojecki. W pierwszym panelu, prowadzonym przez Piora Załuskiego, b. dziennikarza RWE, wystąpili świadkowie historii, znani działacze "Solidarności": Zbigniew Bujak, Lech Dymarski i Bogdan Lis. Mówili o tym jakie dla nich znaczenie miało RWE, jak na nich wpłynęło. Legendarny przywódca "Solidarności" Zbigniew Bujak wspominał, że tradycja rodzinna (ojciec w AK) a także jego własne doświadczenie i umiejętności (służył w wojsku w formacji desantowej) mogły go teoretycznie skłaniać do walki z użyciem przemocy. Tak się jednak nie stało. W emocjonującym wystąpieniu Bujak wyjaśniał dlaczego, posłuchaj (8'15):

 Kliknij jedno ze zdjęć aby obejrzeć galerię fotografii z konferencji. Fot. Zofia Domaniewska

W kolejnym panelu przyjęto inną perspektywę. Udział wzięli w nim historycy: prof. Andrzej Friszke, prof. Jakub Tyszkiewicz oraz Jeremi Sadowski, publicysta i d. pracownik RWE.  Panel prowadził Andrzej Borzym, b. dziennikarz Rozgłośni w Monachium. Prof. Friszke przedstawił na wstępie generalną linię kierownictwa Radia wobec opozycyjnych wystąpień w Polsce - wspierania, ale nie eskalowania ich, a także mechanizmy zdobywania informacji z kraju. Przytaczamy fragment wystąpienia prof. Friszke o roli RWE w Sierpniu 80 (8'40):

Poniżej tekst ulotki organizatorów o celach konferencji oraz jej program.

Radio Wolna Europa starało się towarzyszyć Polakom we wszystkich przełomowych momentach powojennej historii Polski w okresie panowania komunizmu.

W Październiku 56 popierało żądania destalinizacji, choć apelowało o umiar by nie prowokować interwencji sowieckiej, do jakiej doszło wkrótce na Węgrzech; w Grudniu 70 jako pierwsze podało informacje o wydarzeniach na Wybrzeżu, przełamując blokadę informacyjną nałożoną przez władze; w Czerwcu 76 nagłaśniało represje wobec uczestników protestów i ich obrońców, tworząc w ten sposób chociaż częściowy parasol ochronny nad nimi; w Sierpniu 80, informując o strajkach wybuchających w różnych częściach kraju, RWE wzmacniało solidarność strajkujących.

Wszystkie przełomy, protesty społeczne, działania opozycyjne były naturalnie przede wszystkim efektem działania ludzi w kraju, wyrazem ich sprzeciwu wobec systemu sowieckiego oraz dążenia do wolności, demokracji, sprawiedliwości. RWE, z założenia "radio zastępcze", pełniło jedynie służebną rolę w warunkach cenzury i zniewolenia krajowych mediów.

Jak ostatecznie ocenić rolę Radia Wolna Europa? Czy wykraczała ona poza funkcję "pasa transmisyjnego" informacji? W odniesieniu do Sierpnia 80 o roli RWE wypowiadali się już jego uczestnicy i historycy.

Historyk prof. Andrzej Friszke wyraził w wykładzie o historii "Solidarności" opinię, że RWE stało się de facto "współuczestnikiem wydarzeń" gdyż nagłaśnianie przez Radio strajków powoduje iż  "sprawa staje się ogólnopolska". (w: Seminarium "Solidarność", Uniwersytet Krytyczny, 06.05.2010)

Bogdan Borusewicz, organizator strajku w Stoczni Gdańskiej wspominał: "W czasie strajku w Stoczni mieliśmy bardzo dużo odbiorników i leciała z nich tylko Wolna Europa. Innych stacji nie było sensu słuchać, bo tylko RWE nadawało prawdziwe informacje. Muszę przyznać, że RWE zachowywało się bardzo rozsądnie. Na początku maksymalnie nagłośnili strajk, ale kiedy zaczęły się do niego przyłączać dziesiątki zakładów w kraju, trochę spasowali. Wynikało to z obaw, które i ja żywiłem. Gdyby na fali tych doniesień cały kraj stanął, komuniści mogliby wpaść w panikę i podjąć decyzję o rozwiązaniu siłowym. Dyrekcja Radia zdawała sobie z tego sprawę i w pewnym momencie Wolna Europa przestała mówić o kolejnych strajkujących zakładach. To była bardzo mądra gra Radia z Moskwą." (w: Sandecki, Wolna Europa: Radio, co nadało wszystkiemu sens, Gazeta Wyborcza, 25.08.2005)

Pełny opis i ocena znaczenia RWE czekają na dalsze badania historyków. Celem tej okolicznościowej konferencji jest przede wszystkim zebranie dalszych relacji świadków, w tym uczestników Sierpnia 80, historyków, dziennikarzy, o roli RWE w rozpowszechnianiu idei "Solidarności" w Polsce i poza jej granicami. Przedmiotem debat będą także: złożoność międzynarodowych procesów politycznych lat 80. a także wpływ mediów na wydarzenia polityczne i postawy społeczne. 

Program konferencji

9,30  Powitanie
Mirosław Chojecki, prezes honorowy Stowarzyszenia Wolnego Słowa

10-11,30 Znaczenie RWE dla "Solidarności"  - relacje świadków
Zbigniew Bujak
Lech Dymarski
Bogdan Lis
moderator: Piotr Załuski

11,30-12 przerwa

12-13,30 "Solidarność" w programie Rozgłośni Polskiej RWE

prof. Andrzej Friszke, RWE i narodziny "Solidarności"
Jeremi Sadowski, RWE a zmiany ustrojowe w Polsce
prof. Jakub Tyszkiewicz, Administracja USA wobec "Solidarności"
moderator: Andrzej Borzym

13,30-14,30 przerwa

14,30-16 RWE jako nośnik idei "Solidarności" w świecie

Elena Kolomiychenko, "Solidarność" w Rozgłośni Rosyjskiej Radia Swoboda
Jiři Pehe, "Solidarność" w Rozgłośni Czechosłowackiej RWE
Witold Pronobis, RWE jako źródło informacji o "Solidarności"
moderator: Marek Tabin


Organizator: Stowarzyszenie Wolnego Słowa, Sekcja RWE  

Zrealizowano ze środków Narodowego Centrum Kultury oraz
Urzędu ds Kombatantów i Osób Represjonowanych

Patronat medialny: Polskie Radio

Koordynator: Andrzej Borzym